Ndryshimi i fundit: E Hėnė, 06 Prill 2020

Trendi gjinor sipas moshės mesatare tė martesave 1955 - 2011

7 vite mė parė
share()?>
Open Data Albania ka kryer njė hulumtim mbi moshėn mesatare tė martesės sė shqiptarėve pėr periudhėn 1955-2011. Tė dhėnat pėr periudhėn 1955-1985 janė pėrllogaritur nga studiuesit Jane Falkingham dhe Arjan Gjonēa, publikuar nė revistėn “Population Studies” nė vitin 2001. Vjetarėt statistikorė tė viteve pėrpara 1990 nuk raportojnė tė dhėna pėr moshėn mesatare tė martesės, por raportojnė vetėm tė dhėna pėr martesat sipas grupmoshave. Tė dhėnat pėr periudhėn 1990-2011 janė publikuar nga Instituti i Statistikave.

Mosha mesatare e martesės ėshtė rritur pėrgjatė kėsaj periudhe si pėr meshkujt, ashtu edhe pėr femrat. Nė vitin 1955, meshkujt martoheshin mesatarisht nė moshėn 26.4 vjeē ndėrsa femrat martoheshin nė moshėn 20.8 vjeē. Nė vitin 1990, mosha mesatare pėr meshkujt u rrit nė 27.4 vjeē ndėrsa pėr femrat nė 23 vjeē. Siē dallohet, mes viteve 1985 dhe 1990, mosha mesatare e martesės pėr meshkujt u rrit me 1 vit ndėrsa pėr femrat me 2.2 vite. Rrjedhimisht, diferenca mes moshės mesatare tė meshkujve dhe femrave u ul nga 5.6 vite mė 1955 nė 4.4 vite mė 1990.

Pas viteve 1990, dallohet se mosha mesatare e martesės ka vijuar tė rritet si pėr meshkujt, ashtu edhe pėr femrat, por pėr meshkujt ėshtė rritur shumė mė shpejt se sa pėr femrat, ndėrsa diferenca e moshės mes dy grupeve gjinore ėshtė thelluar. Tė dhėnat statistikore tregojnė se meshkujt nė Shqipėri krahasuar me mė herėt kanė tendencėn tė martohen me vajza mė tė reja.


Burimi: Te dhenat nga 1955 deri me 1985 jane te vleresuara nga Jane Falkingham and Arjan Gjonēa. Transition in Communist Albania, 1950-90, Population Studies, Vol. 55, No. 3 (Nov., 2001), pp. 309-318      
Te dhenat per vitet 1990-2011 jane nga INSTAT
Pėrpunimi dhe komentet: Open Data Albania  

Nė vitin 2011, meshkujt nė Shqipėri u martuan nė moshėn mesatare 29.3 vjeē ndėrsa femrat nė moshėn 23.6 vjeē. Nė krahasim me vitin 1990, meshkujt martohen 1.9 vjeē mė tė moshuar ndėrsa femrat martohen 0.6 vjeē mė vonė. Pėrgjatė viteve tė fundit, diferenca e moshės mesatare tė martesės mes meshkujve dhe femrave ėshtė rritur nė 5.7 deri nė 6 vite, gjė qė pėrbėn edhe diferencėn mė tė lartė nė shtatėdhjetė vitet e fundit. Diferenca moshore e martesės meshkuj-femra ėshtė zgjeruar me 1.3 vjet.

Diferenca nė moshėn mesatare tė martesės mes meshkujve dhe femrave ekzistojnė nė tė gjitha vendet. Mosha mesatare e martesės pėr burrat pėrgjithėsisht reflekton kulturėn e sigurimit tė mjeteve materiale tė nevojshme pėr martesė nga ana e tyre si dhe prepotencėn e kontrollit mbi bashkėshorten. Rritja e moshės mesatare tė martesave pėr vajzat pėrgjatė dekadave tė fundit reflekton pėrgjithėsisht rritjen e aksesit nė arsim.


Burimi: Te dhenat nga 1955 deri me 1985 jane te vleresuara nga Jane Falkingham and Arjan Gjonēa. Transition in Communist Albania, 1950-90, Population Studies, Vol. 55, No. 3 (Nov., 2001), pp. 309-318      
Te dhenat per vitet 1990-2011 jane nga INSTAT
Pėrpunimi dhe komentet: Open Data Albania  

Nuk ėshtė e lehtė tė hidhen hipoteza mbi shkaqet e rritjes mė tė ngadaltė tė moshės mesatare tė martesės mes femrave nė Shqipėri. Njė analizė mė e thelluar mund tė bėhet duke shqyrtuar tė dhėnat e ndara pėr popullatėn urbane dhe rurale apo mes qarqeve tė ndryshme, por tė dhėnat nuk gjenden tė ndara nė kėto nivele.

Tė dhėna historike. Udhėtarėt (pėrgjithėsisht anglezė) tė fillimit tė shekullit tė 20 raportonin se shqiptarėt martoheshin sapo arrinin pjekurinė seksuale, pra rreth 13-14 vjeē. Ushtria e Austro-Hungarisė kreu njė census tė pjesshėm nė zonat qė kishte nėn kontroll nė vitin 1918. Kėto tė dhėna u ruajtėn nė Austri pėrgjithėsisht tė papėrpunuara ndėrsa gjatė viteve tė fundit, disa studiues i kanė analizuar ato pėr tė nxjerrė tė dhėna tė pjesshme statistikore mbi demografinė e kohės. G. Kera, E. Pandelejmoni publikuan nė vitin 2008 te revista “History of the Family” njė studim mbi moshėn mesatare tė martesės me tė dhėna tė nxjerra nga censusi i Austro-Hungarisė.

Studiueset raportojnė se nė vitin 1918, pėr tė dhėnat e disponueshme, mosha mesatare e martesės nė zonat urbane qe 19-20 vjeē pėr gratė dhe 28-34 vjeē pėr burrat. Kėto janė tė dhėna tė pjesshme dhe nuk mund tė pėrgjithėsohen pėr tė gjithė popullsinė.



Dataset-et nė format excel : Dataset-et nė format XML, N3 :
    Kontribues: Gjergj Erebara