Ndryshimi i fundit: E Shtunė, 22 Qershor 2019

Numri i kontribuesve nė skemėn e Sigurimeve Shoqėrore nė vitet 1991-2009

8 vite mė parė
share()?>
Skema e sigurimeve nė Shqipėri ėshtė e mbėshtetur nė sistemin “pay as you go”, sipas tė cilit pagesat aktuale pėr pensionistėt financohen nga kontributet aktuale brenda sistemit. Kjo krijon njė lidhje tė drejtpėrdrejtė midis numrit tė personave qė kontribuojnė nė skemė, sasisė sė parave qė ata paguajnė dhe pensioneve tė pėrfituara. Sa mė i lartė ky raport, aq mė mirė ėshtė.

Mėnyra e menaxhimit ndėr vite e skemės sė pensioneve dhe karakteristikat e saj kanė qenė tė ndryshme para dhe pas viteve ’90, arsye pėr tė cilėn ODA e ka shtrirė analizėn nė dy periudha: 1972-1991 dhe 1992-2009.

Periudha e dytė, e cila paraqet shumė interes nga pikėpamja e analizės sė pjesėmarrėsve nė skemėn e sigurimeve i pėrket viteve 1991-2009. Zhvillimet e vrrullshme nė fillim tė viteve ’90 u shoqėruan me mbylljen e shumė fabrikave, rritje tė papunėsisė, pėrpjekje pėr krijimin e njė sistemi tė ri ekonomik, i cili nė fillesat e tij u karakterizua nga informalitet i lartė, shkaqe kėto tė gjitha qė sollėn kolaps nė numrin e kontribuesve. Pėr tė neutralizuar kėtė rėnie, nė vitin 1993, me hartimin e ligjit pėr Sigurimet Shoqėrore, u vendos njė normė e lartė pėr kontributet, nė masėn 42.5%.
Viti 1992 shėnon edhe kontribuesit e parė nga firmat private, ndėrkohė qė tė vetpunėsuarit ishin pėrfshirė nė skemė qė nė vitin 1991.

Burimi: ISSH
Pėrpunimi dhe komentet: ODA


Nga grafiku vihet re njė rėnie drastike, e cila ishte mė e lartė nė vitin 1994 me 45% mė pak kontribues se sa njė vit mė parė. Tendenca rėnėse, ndonėse jo me ritme kaq tė larta vazhdoi edhe nė vitet mė pas, pėr tė arritur pikėn minimale nė vitin 1997. Nė kėtė vit, raporti i kontribuesve me forcėn e punės ishte 26.7%. Edhe pse me ritme tė ngadalta, prirja rėnėse ndaloi dhe pas 1997-s nisi tė vihej re njė rritje e numrit tė kontribuesve. Megjithatė, shkalla e lartė e informalitetit, norma e lartė e kontributeve, por edhe mungesa e kulturės sė pagimit tė taksave bėnė qė numri i personave qė kontribuonin nė skemė tė ishte ende shumė i ulėt.

Pas vitit 2000 lindi domosdoshmėria pėr reforma radikale pasi tregu vazhdonte tė karakterizohej nga mungesė informacioni mbi efektivitetin e veprimtarisė ekonomike, kontroll jo i plotė i subjekteve dhe numrit tė tė punėsuarve nė to, pagat reale, informalitet i lartė sidomos nė industrinė e ndėrtimit, mospėrputhje tė numrit tė firmave tė licencuara dhe atyre qė derdhnin kontribute, pėrfshirje gjithmonė e mė e ulėt e punėtorėve nė sektorin e bujqėsisė, etj. Nė kėtė kuadėr, me qėllim rritjen e numrit tė personave tė pėrfshirė nė skemė, nė vitin 2002, norma e kontributeve u ndryshua nga 42.5% nė 38.5%. Nė vitin 2003 efekti i kėsaj reforme nuk u ndie pasi numri kontribuesve mbeti pothuajse nė tė njėjtat nivele, ndėrsa nė vitin 2004, filloi tė jepte shenjat e para duke u rritur me 1.7%, nė vitin 2005 me 3.4% e nė vitin 2006 me 11.2%. Rritjen mė tė madhe po e shėnonin tė vetpunėsuarit dhe firmat private, tė cilėt ishin nė fakt ishin edhe targeti i reformės pėr uljen e informalitetit nė vend. 

Burimi: ISSH
Pėrpunimi dhe komentet: ODA


Pavarėsisht ecurisė pozitive, rezultatet nuk ishin ende tė kėnaqshme. Kėshtu, nė vitin 2005 raporti i tė punėsuarve dhe i kontribuesve, pa pėrfshirė bujqėsinė ishte 61%, qė do tė thotė se 39% e tė punėsuarėve nuk deklaroheshin. Pėr rrjedhojė, viti 2006 u shoqėrua mė njė ulje tė mėtejshme tė normės, nga 38.5% nė 29.5%, duke prekur degėn e pensioneve me 6% dhe degėn e papunėsisė me 3%. Kostoja qė paguante punėdhėnėsi u ul me 30%, gjė qė motivonte deklarimin. Efektet pozitive u shfaqėn qė nė 2007-n, ku numri i kontribuesve nga firmat private u rrit me 31.3%, ndėrsa i tė vetpunėsuarve me 63%. Ecuria shfaqet pozitive nė kėta dy sektorė edhe nė vitet 2008 e 2009, kur rritja vazhdoi mesatarisht me nga 13.4% pėr secilin vit. Por megjithatė, pavarėsisht pėrpjekjeve qė po bėhen, duket se sistemi i Sigurimeve Shoqėrore ka probleme tė theksuara nė menaxhim, pasi skema vazhdon tė mbėshtetet gjithmonė  e mė shumė nė Buxhetin e Shtetit. Nėse shikohet trendi i popullsisė, vihet re qė numri i pensionistėve po rritet nga viti nė vit, sikurse edhe mosha e popullsisė. Kjo do tė shoqėrohet me njė ulje tė mėtejshme tė raportit tė mbulimit tė kontribuesve aktualė me pėrfituesit aktualė, duke e kthyer skemėn e pensioneve nė njė problem akut pėr tė ardhmen.

Tė dhėnat e plota mbi kontribuesit e skemės sė sigurimeve shoqėrore 1991-2009 paraqiten nė tabelėn elektronike qė vijon:


Burimi: ISSH
Pėrpunimi dhe komentet: ODA





Dataset-et nė format excel : Dataset-et nė format XML, N3 :
    Kontribues: Blerta Zilja M.Sc