2018-05-22 11:52:07 Ndryshimi i fundit: 2018-05-22 11:52:07

Numri i kontribuesve në skemën e Sigurimeve Shoqërore në vitet 1991-2009

9 vite me pare
share()?>
Skema e sigurimeve në Shqipëri është e mbështetur në sistemin “pay as you go”, sipas të cilit pagesat aktuale për pensionistët financohen nga kontributet aktuale brenda sistemit. Kjo krijon një lidhje të drejtpërdrejtë midis numrit të personave që kontribuojnë në skemë, sasisë së parave që ata paguajnë dhe pensioneve të përfituara. Sa më i lartë ky raport, aq më mirë është.

Mënyra e menaxhimit ndër vite e skemës së pensioneve dhe karakteristikat e saj kanë qenë të ndryshme para dhe pas viteve ’90, arsye për të cilën ODA e ka shtrirë analizën në dy periudha: 1972-1991 dhe 1992-2009.

Periudha e dytë, e cila paraqet shumë interes nga pikëpamja e analizës së pjesëmarrësve në skemën e sigurimeve i përket viteve 1991-2009. Zhvillimet e vrrullshme në fillim të viteve ’90 u shoqëruan me mbylljen e shumë fabrikave, rritje të papunësisë, përpjekje për krijimin e një sistemi të ri ekonomik, i cili në fillesat e tij u karakterizua nga informalitet i lartë, shkaqe këto të gjitha që sollën kolaps në numrin e kontribuesve. Për të neutralizuar këtë rënie, në vitin 1993, me hartimin e ligjit për Sigurimet Shoqërore, u vendos një normë e lartë për kontributet, në masën 42.5%.
Viti 1992 shënon edhe kontribuesit e parë nga firmat private, ndërkohë që të vetpunësuarit ishin përfshirë në skemë që në vitin 1991.

Burimi: ISSH
Përpunimi dhe komentet: ODA


Nga grafiku vihet re një rënie drastike, e cila ishte më e lartë në vitin 1994 me 45% më pak kontribues se sa një vit më parë. Tendenca rënëse, ndonëse jo me ritme kaq të larta vazhdoi edhe në vitet më pas, për të arritur pikën minimale në vitin 1997. Në këtë vit, raporti i kontribuesve me forcën e punës ishte 26.7%. Edhe pse me ritme të ngadalta, prirja rënëse ndaloi dhe pas 1997-s nisi të vihej re një rritje e numrit të kontribuesve. Megjithatë, shkalla e lartë e informalitetit, norma e lartë e kontributeve, por edhe mungesa e kulturës së pagimit të taksave bënë që numri i personave që kontribuonin në skemë të ishte ende shumë i ulët.

Pas vitit 2000 lindi domosdoshmëria për reforma radikale pasi tregu vazhdonte të karakterizohej nga mungesë informacioni mbi efektivitetin e veprimtarisë ekonomike, kontroll jo i plotë i subjekteve dhe numrit të të punësuarve në to, pagat reale, informalitet i lartë sidomos në industrinë e ndërtimit, mospërputhje të numrit të firmave të licencuara dhe atyre që derdhnin kontribute, përfshirje gjithmonë e më e ulët e punëtorëve në sektorin e bujqësisë, etj. Në këtë kuadër, me qëllim rritjen e numrit të personave të përfshirë në skemë, në vitin 2002, norma e kontributeve u ndryshua nga 42.5% në 38.5%. Në vitin 2003 efekti i kësaj reforme nuk u ndie pasi numri kontribuesve mbeti pothuajse në të njëjtat nivele, ndërsa në vitin 2004, filloi të jepte shenjat e para duke u rritur me 1.7%, në vitin 2005 me 3.4% e në vitin 2006 me 11.2%. Rritjen më të madhe po e shënonin të vetpunësuarit dhe firmat private, të cilët ishin në fakt ishin edhe targeti i reformës për uljen e informalitetit në vend. 

Burimi: ISSH
Përpunimi dhe komentet: ODA


Pavarësisht ecurisë pozitive, rezultatet nuk ishin ende të kënaqshme. Kështu, në vitin 2005 raporti i të punësuarve dhe i kontribuesve, pa përfshirë bujqësinë ishte 61%, që do të thotë se 39% e të punësuarëve nuk deklaroheshin. Për rrjedhojë, viti 2006 u shoqërua më një ulje të mëtejshme të normës, nga 38.5% në 29.5%, duke prekur degën e pensioneve me 6% dhe degën e papunësisë me 3%. Kostoja që paguante punëdhënësi u ul me 30%, gjë që motivonte deklarimin. Efektet pozitive u shfaqën që në 2007-n, ku numri i kontribuesve nga firmat private u rrit me 31.3%, ndërsa i të vetpunësuarve me 63%. Ecuria shfaqet pozitive në këta dy sektorë edhe në vitet 2008 e 2009, kur rritja vazhdoi mesatarisht me nga 13.4% për secilin vit. Por megjithatë, pavarësisht përpjekjeve që po bëhen, duket se sistemi i Sigurimeve Shoqërore ka probleme të theksuara në menaxhim, pasi skema vazhdon të mbështetet gjithmonë  e më shumë në Buxhetin e Shtetit. Nëse shikohet trendi i popullsisë, vihet re që numri i pensionistëve po rritet nga viti në vit, sikurse edhe mosha e popullsisë. Kjo do të shoqërohet me një ulje të mëtejshme të raportit të mbulimit të kontribuesve aktualë me përfituesit aktualë, duke e kthyer skemën e pensioneve në një problem akut për të ardhmen.

Të dhënat e plota mbi kontribuesit e skemës së sigurimeve shoqërore 1991-2009 paraqiten në tabelën elektronike që vijon:


Burimi: ISSH
Përpunimi dhe komentet: ODA





Dataset-et ne format excel : Dataset-et ne format XML, N3 :
    Kontribues: Blerta Zilja M.Sc
    lajm