Ndryshimi i fundit: E Shtunė, 22 Qershor 2019

Sigurime Shoqėrore - Tė ardhurat dhe Shpenzimet

8 vite mė parė
share()?>
Open Data Albania ka realizuar njė artikull hulumtues mbi Sigurime Shoqėrore, tė ardhura dhe shpenzime. Sigurimi shoqėror ėshtė njė skemė e ngritur pėr t’u mbrojtur ndaj kushteve tė caktuara sociale, si: pleqėria, invaliditeti, aksidentimi nė punė, humbja e kryefamiljarit, etj. Nė vendin tonė, ky program administrohet nga Instituti i Sigurimeve Shoqėrore, i cili ka pesė degė sigurimi: tė barrėlindjes, tė sėmundjes, tė pensioneve, tė aksidenteve dhe sėmundjeve profesionale si dhe tė papunėsisė. Ai ėshtė i detyruar pėr tė gjithė tė punėsuarit, por pjesė e tij mund tė bėhen edhe persona tė tjerė nėpėrmjet skemės sė sigurimit vullnetar. Parimi bazė mbi tė cilin funksionon skema ėshtė ai i solidaritetit tė brezave, sipas tė cilit, brezi aktiv kontribuon pėr brezin pasiv.
Kontributet sociale totale vijnė nga pagesat qė bėjnė pėr skemėn punėmarrėsi, punėdhėnėsi, tė vetpunėsuarit, por edhe personat e papunėsuar. Sipas hulumtimit te ODA, shpesh skema e sigurimeve ka qenė subjekt i debateve tė forta pasi ajo thith njė pjesė jo tė vogėl tė fondeve buxhetore. Nė vizualizimin grafik te realizuar nga Open Data Albania, jepen tė ardhurat nga kontributet dhe shpenzimet pėr sigurime shoqėrore pėr periudhėn 1993-2012.

Burimi: Ministria e Financave
Pėrpunimi dhe komentet: ODA


Vihet re nga grafiku i ODA njė rritje e vazhdueshme e tė ardhurave nga kontributet, sidomos nė vitet 1993-1996, mesatarisht me 45% nė vit. Kjo erdhi si reflektim i njė lloj stabiliteti tė ekonomisė pas zhvillimeve tė periudhės 1990-1993,  gjatė sė cilės njė pjesė shumė e madhe e fabrikave u mbyllėn, papunėsia u rrit me shifra alarmante dhe PBB-ja ra nė mėnyrė drastike. Megjithatė, shifrat e kontributeve nė vetvete ishin tė ulta dhe shkalla e lartė e informalitetit pėr vitet qė pasuan nuk lejuan qė tė ardhurat e skemės tė ruanin ritme tė larta rritjeje. Goditjen mė tė madhe, tė ardhurat e pėsuan nė 1997-n, viti i vetėm qė shėnoi rėnie nė kontributet e mbledhura.

Ecuria jo e kėnaqshme nė fillimin e viteve 2000 bėri qė tė rishikohej norma e kontributeve, e cila qė prej vitit 1993 ishte nė nivelin 42.5%. E cilėsuar si shumė e lartė, ajo solli njė deformim tė tregut, evazion pėrherė e mė tė lartė dhe fshehje tė pagės reale. Nė vitin 2002, norma u ul nė 38.5%. Efekti negativ i rėnies sė pėrqindjes u neutralizua nga rritja e numrit tė personave qė u pėrfshinė nė skemė. Kėshtu nė vitin 2003, tė ardhurat u rritėn me 11% krahasuar me vitin 2002, ndėrsa nė vitin 2004, efektet negative u fashitėn totalisht, pasi tė ardhurat u rritėn me 16%. Megjithatė, ende norma e kontributeve vazhdoi tė konsiderohej si shumė e lartė krahasuar me vendet e tjera tė Europės. Pėr kėtė arsye, nė vitin 2006 ajo u ul nė 29.5%. Ulja e normės u shoqėrua me njė rritje akoma mė tė madhe tė personave tė pėrfshirė nė skemė. Gjithsesi, pavarėsisht masave tė marra, tė ardhurat nga kontributet vazhdojnė tė jenė tė ulta krahasuar me shpenzimet pėr sigurime shoqėrore, gjė qė sjell varėsi shumė tė lartė tė skemės nga Buxheti. Ndėr vite bie nė sy qė ritmet e rritjes sė shpenzimeve kanė qenė ndjeshmėrisht mė tė larta se sa ritmi i rritjes sė tė ardhurave. Pėr mė shumė, politika e rritjes sė pensioneve ka qenė njė faturė e pėrballuar totalisht nga Buxheti pasi tė ardhurat e siguruara nga kontributet nuk kanė mundur tė sigurojnė njė financim tė saj.

Me kalimin e viteve, hendeku midis shpenzimeve dhe tė ardhurave ka ardhur duke u thelluar dhe varėsia nga Buxheti i Shtetit ėshtė kthyer nė domosdoshmėri. Situata bėhet edhe mė kritike nėse pėr vitet nė vijim tė ardhurat do tė vazhdojnė tė rriten nė nivelin 3-4%, ndėrkohė qė shpenzimet pėr sigurime nė PBA 2012-2014 parashikohet tė arrijnė nė 102 miliardė lekė. Me kėtė ecuri, nėse nuk merren masa urgjente pėr rritjen e numrit tė kontribuesve dhe uljen e evazionit, Shqipėria nė tė ardhmen do tė harxhojė pėr sigurime shoqėrore pothuajse sa shpenzon pėr investime nė rrugė, shkolla e spitale tė marra sė bashku.

Tė dhėnat mbi tė ardhurat dhe shpenzimet pėr sigurime shoqėrore nė vite paraqiten nė tabelėn elektronike si vijon:

Burimi: Ministria e Financave
Pėrpunimi dhe komentet: ODA


Tė dhėnat pėr vitet 1993-2010 i pėrkasin Buxhetit Faktik
Tė dhėnat pėr vitin 2011 i pėrkasin Buxhetit tė Rishikuar
Tė dhėnat pėr vitin 2012 i pėrkasin Projektbuxhetit




Dataset-et nė format excel : Dataset-et nė format XML, N3 :
    Kontribues: M.Sc. Blerta Zilja