Ndryshimi i fundit: E Hėnė, 11 Dhjetor 2017

“Maja e ajsbergut”: Partitė politike fshehėn shpenzimet e fushatės nga ekspertėt e KQZ

1 javė mė parė
share()?>
Tre ditė para zgjedhjeve tė 25 qershorit, dy eksperte financiare tė kontraktuara nga Komisioni Qendror i Zgjedhjeve mbėrritėn nė sheshin “Nėnė Tereza” tė mbushur me simpatizantė tė Partisė Socialiste pėr tė monitoruar mitingun pėrmbyllės nė Tiranė.

Pasi numėruan ingranazhet e makinerisė elektorale, qė nisin me ekranet LED dhe pėrfundojnė me spektaklin piroteknik tė fishekzjarreve, ekspertet u pėrpoqėn tė hartonin njė raport financiar duke u bazuar te ēmimet e tregut.

“Theksojmė se kostot e mėsipėrme janė bėrė me njė pėrllogaritje tė pėrafėrt bazuar nė ēmimet e tregut. Me marrjen e njė informacioni mė tė saktė nga financa e Partisė Socialiste do tė bėhet njė pėrllogaritje nė bazė tė dokumentave dhe tė do tė pasqyrohet nė raporton pėrfundimtar,” shkruajnė ekspertet financiare.

Raporti i ndėrmjetėm i monitorimit, i depozituar nė KQZ llogarit se mitingu final i kushtoi Partisė Socialiste rreth 4 milionė lekė. Vetė PS e ka deklaruar mitingun e 22 Qershorit nė sheshin “Nėnė Tereza” nė vlerėn e 1.4 milionė lekėve-thuajse tre herė mė pak se ekspertet e KQZ-sė.

Monitorimi nė kohė reale i shpenzimeve tė fushatės elektorale ėshtė konsideruar njė hallkė e rėndėsishme pėr transparencėn dhe kontrollin e financimit tė partive politike. Pėr tė pėrmirėsuar kėtė proces, Komisioni Qendror i Zgjedhjeve me ndihmėn e Kėshillit tė Europės futi nė forcė njė metodologji tė re tė raportimit financiar tė partive politike, duke i detyruar ato tė deklarojnė nė kohė reale shpenzimet e tyre.

Megjithatė, ekspertėt financiarė u pėrballėn me vėshtirė tė shumėfishta nė dokumentimin e kostove tė vėrteta tė fushatės sė vitit 2017.

Eleonora Olli, anėtare e Kėshillit Drejtues dhe zv.kryetare e Institutit tė Ekspertėve Kontabėl tė Autorizuar, IKEA i tha BIRN se procesi i monitorimit u shoqėrua nė praktikė nga njė sėrė problemesh.

“Ne u emėruam me vonesė pėr monitorim, vetėm dy javė para zgjedhjeve. Bashkitė kthyen pėrgjigje me vonesė pėr vendndodhjen e zyrave elektorale. Partitė politike nuk dhanė pėrgjigje zyrtare shkresore pėr listėn e aktiviteteve elektorale qė do kryenin dhe kjo e vėshtirėsoi monitorimin,” tha Olli.

Raportet e ndėrmjetme tė monitorimit, tė publikuara nė faqen e KQZ-sė  pėrmbajnė tė dhėna tė mangėta mbi numrin e plotė tė aktiviteteve apo tė zyrave elektorale qė partitė politike morėn me qera nė kohėn e fushatės. Shpenzimet pėr qiratė apo shėrbime tė tjera tė domosdoshme mungojnė gjithashtu nė kėto raporte.

Nė dy mbledhje tė zhvilluara nga KQZ mė 16 dhe 23 qershor, ekspertėt kontabėl u ankuan se partitė politike nuk u vinin nė dispozicion faturat nė kohė reale pėr aktivitetet politike. Kjo e vėshtirėsoi monitorimin dhe minoi rritjen e transparencės mbi paratė e shpenzuara nga partitė politike.

Mungesa e transparencės nė financimin e fushatės zgjedhore u theksua edhe nga raporti i OSBE/ODIHR si dhe nga Kėshilli i Europės. Sipas tyre, edhe transparenca e donacioneve mbeti e kufizuar.

“Rregullimet e reja tė fushatės, nė kohė, nuk kishin konsistencė dhe qartėsi. Transparenca e financimit tė fushatės u zvogėlua nga mungesa e kėrkesave tė publikimit tė partive para ditės sė zgjedhjeve,” thuhet nė raport.

Partitė politike nė shkelje

Vėzhgues dhe ekspertė tė zgjedhjeve nė Shqipėri konfirmojnė pengesat qė hasėn ekspertėt financiarė nė kontrollin e shpenzimeve tė fushatės, ndėrsa bėjnė pėrgjegjėse partitė politike pėr shkeljen e detyrimeve ligjore si dhe tė udhėzimeve tė KQZ-sė pėr transparencėn financiare.

Kristaq Kume, i cili monitoroi qarkun e Durrėsit dhe atė tė Elbasanit nė cilėsinė e kryetarit tė njė grupi vėzhguesish i tha BIRN se udhėzimi i KQZ-sė qė i detyronte partitė politike tė deklaronin ēdo shpenzim nuk u zbatua. Kume shtoi se metodologjia e monitorimit nė kohė reale parashikon edhe paratė e harxhuara pėr njė gomė apo njė fletore, por sipas tij, ekspertėt dėshtuan tė mbledhin tė dhėna edhe pėr shpenzime thelbėsore.

“Partitė nuk janė tė interesuara tė deklarojnė ku i marrin dhe si i shpenzojnė paratė.  Monitoruesit qė tė gjithė kanė deklaruar se partitė politike nuk iu pėrgjigjėn kėrkesave pėr deklarimin sipas metodologjisė qė ka hartuar Komisioni Qendor i Zgjedhjeve pėr tė deklarur shpenzimet nė kohė reale,”tha Kume pėr BIRN.

I pyetur mbi mundėsinė pėr tė kontrolluar tė dhėnat e deklaruara nga vetė partitė, Kume u pėrgjigj se: “KQZ nuk ėshtė nė gjendje qė tė sjellė tė dhėna nė lidhje me shpenzimet”.

Njėsoj si Kume, edhe drejtoresha ekzekutive e “Albanian Institute of Science”,  Aranita Brahaj mendon se transparenca e fushatės elektorale nė Shqipėri nuk ka shėnuar ndonjė moment progresi.

Duke renditur njė sėrė mangėsish nė raportet e monitorimit, Brahaj thekson se nuk ka njė detajim mė tė qartė tė tė ardhurave tė partive apo tė shpenzimeve tė tyre dhe se sipas saj, marrėveshja mes KQZ-sė dhe IKEA-s nuk solli ndonjė kontribut nė pėrmirėsimin e procesit.

“Procesi i deklarimit nuk ėshtė bėrė nė kohė reale dhe transparente, nuk kemi qartėsi tė shpenzimeve dhe tė ardhurave, nuk kemi mekanizėm kontrolli dhe verifikimi qė monitoron mbi shpenzime dhe dhurime tė padeklaruara [tė jashtėligjshme],” tha Brahaj.

“Pėrfundimisht mund tė themi se nuk kemi njė proces tė mirėfilltė deklarimi dhe raportimi sikurse nuk kemi ligj, qė rregullon procesin dhe krijon instrumenta dhe mekanizma shtrėngues qė garantojnė financim tė ligjshėm tė fushatave zgjedhore,” shtoi ajo.

Afrim Krasniqi, drejtor ekzekutiv i Institutit pėr Studime Politike i tha BIRN se ata kishin kryer monitorim nė shtatė qarqe, ku ėshtė konstatuar se tė gjitha palėt shkelėn ligjin.

Krasniqi thekson se grupe “tė forta” mbėshtetėse politike nė fushatė operojnė jashtė llogarive zyrtare tė partive, por qė janė mjaft aktive nė shpenzime kolosale elektorale si dhe kanė tė dhėna tė shumta nė tregtimin e votės.

“Mjafton tė verifikohen pagesat e shumėfishta pėr komisionerėt nė rastet e numėrimit tė votave pėr tė nxjerrė nė pah diferencėn e madhe midis asaj qė deklarohet dhe asaj qė realisht shpenzohet. Gjithashtu, mjafton tė lexohet harta e investimeve publike gjatė fushatės dhe deri nė tre muaj pėrpara saj, pėr tė kuptuar sesi buxheti shtetėror vijon tė pėrdoret si buxhet elektoral,” tha Krasniqi.

Aldo Merkoēi i Lėvizjes MJAFT! ngarkon gjithashtu me pėrgjegjėsi partitė politike pėr refuzimin e deklarimit tė shpenzimeve nė kohė reale, ndėrsa nėnvizon se edhe formulari i KQZ-sė ka vend pėr pėrmirėsime.

“Raportimet e partive nuk janė bėrė nė kohe reale dhe ėshtė pranuar nga vetė partitė pasi edhe ato kanė qenė tė papėrgatitura pėr kėtė situatė. Fakt qė ka lėnė hapėsirė pėr manipulime tė rastit,” tha Merkoēi pėr BIRN.

Mungesa e mekanizmave tė kontrollit

Ndėrkohė qė shprehin shqetėsimin pėr ngeljen nė vendnumėro tė transparencės financiare, ekspertėt e zgjedhjeve nė Shqipėri evidentojnė edhe elemente pozitive, si ai i konsensusit politik tė 17 Majit pėr tė minimizuar shpenzimet pėr fushatė.

Zhdukja e posterave elektoralė nga rrugėt dhe qytetet ishte aspekti i dukshėm i kėsaj dakordėsie.

“Efekti qė solli ndryshimi nė ligjin e partive pėr materialet propagandistike bėri atė qė nė kėtė fushatė vendi u ēlirua nga ‘mbytja’ qė i ėshtė bėrė mjedisit nga banderotat,” tha Kume pėr BIRN.

Krasniqi bie dakord se nė krahasim me vitet e shkuara, fushata e 2017 ishte mė pozitive. Megjithatė, ai thekson se progresi me uljen e shpenzimeve elektorale, deklarimet mė korrekte tė partive apo kompromisi pėr reklamat janė minimale nė raport me problematikėn komplekse qė ka informaliteti i lartė brenda partive politike.

Krasniqi kujton se financimet kryesore elektorale rrjedhin nga tre burime; financimi direkt jashtė linjave partiake nga grupe “tė forta” nė zona lokale, financimi i pamatshėm nė mall nga kompani tė ndryshme apo nga asetet publike si dhe lobingu ndėrkombėtar nė qindra miliona lekė i bėrė pėrpara fushatės.

Tė tria kėto burime, sipas tij janė tė paverifikueshme nga ekspertėt.

“Monitorimi dhe verifikimi i kėtyre burimeve tė financimit nuk janė specifikuar nė legjislacion dhe pėr pasojė, ajo qė ekspertėt kanė verifikuar (lėvizjet nė llogaritė bankare dhe deklarimet e vetė partive) janė maja e ajsbergut nė financimin total tė fushatės,” tha Krasniqi pėr BIRN.

Kėtij diskutimi mbi burimet e paverifikueshme, Merkoēi i shtoi edhe shpenzimet online qė partitė harxhojnė nė rrjetet sociale apo problemin nė rritje tė shitblerjes sė votės.

“Nuk ka asnjė mėnyrė pėr t’i matur shpenzimet online… Problem tjetėr nė rritje mbetet shit-blerja e votės dhe tendenca e kėtij fenomeni pėr t’u pranuar tashmė nga qytetarėt si njė tregtim malli i ēfarėdoshėm,” tha Merkoēi.

“Ndėrkohė qė pėr tė tjerat ka mėnyra dhe po diskutohen mėnyra se si tė rregullohet situata, pėr kėtė tė fundit nuk ka ende asnjė studim, asnjė alternativė nė tavolinė se si mund tė pėrmirėsohet, limitohet apo ndėshkohet nė tė ardhmen,” shtoi ai.

Ekspertėt propozojnė ngritjen e mekanizmave tė duhur tė kontrollit nga KQZ-sė, por edhe pėrcaktimin e penaliteteve shtrėnguese pėr rritjen e transparencės financiare tė partive politike.

“Ka vende qė kanė sanksione shumė mė preēise, siē janė jo vetėm kompensimi nė buxhetin publik i shumave tė pėrdorura jashtė deklarimeve, por edhe penalizimi deri nė mosregjistrim nė zgjedhjet e radhės,” tha Krasniqi.

“Nėse kjo masė aplikohet edhe tek ne, me siguri asnjėra nga partitė e sotme parlamentare nuk do tė lejohej tė konkuronte nė zgjedhjet e vitit 2019 apo 2021,” pėrfundoi ai.



Multimedia: Reporter.al
Kategoria e medias: Website
Datė publikimi: 4-12-2017
Titulli i publikimit: “Maja e ajsbergut”: Partitė politike fshehėn shpenzimet e fushatės nga ekspertėt e KQZ
Pėrshkrim i publikimit: Tre ditė para zgjedhjeve tė 25 qershorit, dy eksperte financiare tė kontraktuara nga Komisioni Qendror i Zgjedhjeve mbėrritėn nė sheshin “Nėnė Tereza” tė mbushur me simpatizantė tė Partisė Socialiste pėr tė monitoruar mitingun pėrmbyllės nė Tiranė.
Download: Array
Kliko kėtu pėr tė lexuar artikullin tek media qė e ka publikuar
Dataset-et nė format excel :
    Dataset-et nė format XML, N3 :