Ndryshimi i fundit: E Enjte, 11 Maj 2017

Permbledhje diskutimi tryeza financimi i partive politike dhe fushatave zgjedhore 14 maj 2014

4 vite mė parė
Tė nderuar Organizator, Ekspert dhe Pjesėmarrės nė Tryezėn teknike “Financimi i partive Politke dhe Fushatave Zgjedhore”, tryezė e organizuar nė datėn 14 maj 2014 nga Komisioni Qendror i Zgjedhjeve me mbėshtetje nga prezenca e OSBE-sė nė Shqipėri. Instituti Shqiptar i Shkencave, realizues i Projektit Open Data Albania duke u bazuar nė punė pėr tė analizuar dhe zbardhur nė formatin open data tė dhėna tė shpenzimeve elektorale gjatė periudhės 2009 – 2013 ka konstatuar parregullsi dhe problematika qė kėrkojnė ndėrhyrje pėrmes ndryshimeve ligjore apo praktikave mė tė mira institucionale. Konkretisht disa nga sugjerimet e parashtruara nė tryezė janė pėrmbledhur nė materialin si vijon:


1. Tė sigurohet deklarim dhe dhurim me sistem bankar (jo kesh) pėr ēdo vlerė dhurimi jo vetėm pėr vlerat dhe donatorėt mbi 100 mijė lekė.

Neni 90 pika 2 e Kodit Zgjedhor, parashikon detyrimin e subjekteve pėr tė pranuar shuma mbi 100 mijė lekė vetėm pėrmes llogarive bankare (jo vlera kesh). Gjithashtu edhe publikimi i donatorėve ėshtė parashikuar vetėm pėr kategorinė e dhuruesve mbi vlerėn 100 mijė lekė. Ky fleksibilitet nė deklarimin publik dhe nė pranimin e parave pėrmes llogarive bankare ka rritur marzhin e mundėsisė pėr pranime fondesh nga donatorė tė paidentifikuar.

Duke konsideruar transparencėn e burimeve financiare pėr fushatat elektorale si njė element shumė tė rėndėsishėm pėr zgjedhje tė rregullta dhe vullnete politike tė pa deformuara, sugjerohet qė ligji tė ketė tė parashikuar qė subjektet apo partitė politike tė pranojnė dhurata monetare vetėm pėrmes llogarive bankare.

Nė tre fushatat zgjedhore tė audituara, rezulton qė vlerat e pėrfituara nga donatorė tė shumave nėn 100 mijė lekė, ndryshe donatorė pėr tė cilėt nuk ėshtė paracaktuar detyrimi pėr deklarim dhe regjistrim tė detajuar (neni 90 parashikon vetėm pėr donator tė vlerave mbi 100 mijė lekė), janė pėrkatėsisht si vijon:

Fushata Zgjedhore 2009:    59% e vlerės Donacione ka burim donatorė tė vlerave nėn 100 mijė lekė. Nė vlerė absolute kjo ėshtė 64 435 904 milion lekė. Pjesa tjetėr janė donator pėr vlera mbi 100 mijė lekė.

Fushata Zgjedhore 2011: 78,8% e vlerės sė Donacioneve janė nga donator pėr vlera nėn 100 mijė lekė, donatorė tė cilėt nuk janė subjekt i parashikimeve tė nenin 90 tė Kodit Zgjedhor.

Fushata Zgjedhore 2013: 30 % e donacioneve janė donacione nėn 100 mijė lekė (donator anonim).



2. Konflikti i Interesit. Tė parashikohet mė me detaje dhe me pėrcaktim rrethane para dhe pas procesit zgjedhor. Tė vendoset kompetencė ligjore pėr kontrollin e Konfliktit tė Interesit.

Kodi Zgjedhor pėrmes nenit 89, ka parashikuar disa subjekte tė cilėt nuk mund tė jetė dhurues nė fushata zgjedhore. Kėshtu ky kufizim pėrjashton subjekte fizike dhe juridike tė huaja (jo vendas); persona juridik apo aksionar qė kanė pėrfituar fonde dhe asete publike; debitorė te institucioneve buxhetore; ushtrues tė veprimtarisė mediatike. Ky kufizim ėshtė me objekt tė paravendosur nė kohė dhe nuk kufizon situata pas zgjedhore. Pra nuk orienton nėse persona qė dhurojnė fonde pėr fushata elektorale mund tė lejohen tė vendosen nė kontekstin e pėrfitimit nga koncesione apo fonde publike dy vite pas procesit zgjedhore. Po kėshtu nuk kemi tė parashikuar nė ligj konflikt interesi nė lidhje me promovime tė donatorėve nė funksione tė larta publike (jo politike) apo nė krye tė institucioneve tė pavarura me ligj. Rast ilustrues ėshtė promovimi i donatorėve tė fushatės 2013   nė drejtori dhe kėshilla tė rėndėsishėm si Drejtoria e Kontrollit dhe Parandalimit tė Pastrimit tė Parave; Drejtoria e Kthim Kompensimit tė Pronave; Sekretar tė Pėrgjithshėm apo krerė tė agjencive kombėtare tė menaxhimit sektorial.

Sugjerohet rishikim i Kodit duke pėrcaktuar mė qartė Konfliktin e Interesit; duke zgjeruar subjektet dhe rrethanat e pėrjashtuara; duke vendosur afat pėrjashtimi para dhe pas procesit. Gjithashtu ligji zgjedhor duhet tė parashikojė qartė institucionin qė do tė bėjė verifikim tė konfliktit tė interesit.

3. Kompetencat e KQZ. Kompetencė ligjore si institucion monitorues, referues dhe rregullues.

Ligji aktual i pėrshkruan shumė ngushtė rolin e KQZ nė procesin e transparencės dhe Auditimit tė Financave Elektorale. Ky ligj adreson rolin nė nxjerrje tė akteve nėnligjore; ndarjen e fondeve sipas formulės; organizimin e shortit tė ekspertėve; monitorimin e afateve nga subjektet dhe nė fund publikimin e raporteve.

Ligji do tė duhej ti jepte kompetenca mė konkrete KQZ duke e ngarkuar atė me detyrėn e monitoruesit dhe referuesit tė defekteve pranė institucioneve pėrkatėse. P.sh nė rast konstatimi tė ndonjė situate qė shfaq element tė problematikės fiskale rasti tė referohet pranė Drejtorisė sė Tatimeve; raste tė transaksione financiare jo pėrmes bankės (aty ku ka parashikim ligjor) rasti ti referohet Drejtorisė sė Pastrimit tė Parave. Apo nė rast se konstatohet nga ekspertėt ndonjė situatė qė sjell dyshim dhe ngjashmėri me vepėr penale, KQZ tė ketė detyrė tė referojė pranė organit tė hetimit. Nė analogji ky lloj detyrimi pėr referim me shkrim ėshtė i ngjashėm me detyrimin qė ka KLSH tė bėjė kallėzim penal kur konstaton abuzime tė rėnda nė pėrdorimin e fondeve dhe aseteve publike gjatė punės sė institucionit nė auditim.

Gjithashtu KQZ do tė duhej tė kishte mė shumė kompetenca si rregullator i procesit. Konkretisht partitė politike janė subjekte tė rėndėsishme tė tė drejtės publike. Rasti i Debive Elektorale  (pėr mė me detaje shiko artikuj mbi Shpenzime Elektorale nė portalin Open Data Albania), i shoqėruar me moskėrkimin e tyre ėshtė njė problem qė vė nė dyshim pastėrtinė e financimeve elektorale. Borxhmbajtėsit afatgjatė janė kthyer nė donator tė fushatės dhe nė rastin kur kėto subjekte janė subjekte mediatike, borxhmbajtja apo donacioni pasiv cėnon pavarėsinė mes pushteteve. Do tė ishte e nevojshme qė KQZ tė merrte edhe rol mė konkret ekzekutiv tė paktėn pėr pjesėn e fondeve qė partitė marrin nga fonde publike. Kėto fonde mund tė pėrdoren pėr tė shlyer debi qė krijojnė konflikt interesi apo cenojnė pavarėsinė e pushteteve dhe tė mos u jepen partive kur ato janė debitore tė institucioneve mediatike.

Pėr sa mė lartė ėshtė e nevojshme qė tė bėhet rregullim ligjor pasi KQZ nuk mund tė marrė kompetenca tė kėtij lloji pėrmes akteve nėn ligjore. Kjo do ta bėnte atė tė cenueshme nė zbatimin e tyre duke u dhėnė tė drejtė subjekteve tė paragjykojnė punėn dhe paanėsinė e KQZ.

Gjithashtu procesi i auditimit tė partive politike nuk mund tė realizohet pa kapacitete njerėzore dhe logjistike. Kapacitete pėr tė cilat nuk kemi asnjė referim ligjor, do ishte me vend tė konsiderohej qė njė nga komisionerėt e KQZ tė kishte edhe rolin e Auditit me kompetenca tė qarta dhe me pėrzgjedhje nga radhėt e ekspertėve tė pavarur.

4. Garanci Ligjore pėr Ekspertėt e Licencuar Pjesmarrės nė proces.

Nė shortin pėr pėrzgjedhjen e Ekspertėve Ligjor pas fushatės zgjedhore 2013 morėn pjesė vetėm nėntė ekspert nga rreth dyqind tė tillė qė ushtrojnė me licencė kėtė profesion. Mbajtja e shortit vetėm me nėntė subjekte qė shprehėn interes (lexo pėr me shume http://open.data.al/sq/lajme/lajm/id/833/Komisioni-Qendror-i-Zgjedhjeve-shkel-Kodin-Zgjedhor-per-Financimin-e-Subjekteve) cėnoi cilėsinė e procesit. Kėshtu tek njė ekspert i vetėm u pėrqendruan 5 – 6 subjekte politike pėr auditim. Ndėrsa kriteri ligjor qė parashikon qė shorti duhet hedhur me jo mė pak se 20 ekspert nuk u respektua. Mos paraqitja e shumė prej tyre nė proces lidhet me mos pagesa tė punės ndėr vite sikurse edhe me vėshtirėsi qė mbart procesi i auditimit me palė subjekte me pushtet politik e mė tej ekzekutiv. Ndryshe nga rasti i gjyqtarit tė Kolegjit Zgjedhor, Eksperti Kontabėl nuk ka marrė asnjė garanci ligjore qė e siguron dhe e bėn atė tė pandikueshėm apo pacenueshėm nė punėn e tij. Detyre e ekspertit kontabėl ėshtė tepėr delikate dhe ligji i ngarkon ata me detyrimin pėr tė konstatuar dhe nėnshkruar mbi rregullsi apo parregullsi kontabėl tė subjekteve me shumė pushtet (ekzekutiv dhe legjislativ).

Ēėshtja e pagesave tė prapambetura mund tė rregullohet edhe pėrmes buxhetit organik tė vetė KQZ. Komisioni si palė qė bėn emėrim me short ka detyrim tė garantojė pagesėn pėr punėn tė cilėn vetė Komisioni urdhėron. Nė rast se partitė nuk pėrgjigjen kėtij detyrimi atėherė KQZ tė shlyej shėrbimet e Ekspertėve dhe tė vlerėsojė shumėn si detyrim i partive ndaj KQZ.

4. Shfuqizim i nenin 84 pika 6.

Ky nen krijon njė burim shtesė financimi pėr partitė e mėdha politike. Mėnyra se si aplikohet implikon nė transaksione financiare dhe veprimtari fiskale edhe institucione tė medias duke krijuar situata ekonomike konfidenciale mes partive dhe televizioneve apo radiove. Ėshtė njė nen qė ka njė realitet tė vėshtirė monitorimi duke tentuar tė implikojė nė monitorim shumė organizma (bordi i medias; zyra e tatimeve etj). Situata e parashikuar nė kėtė nen ėshtė aplikuar nė mėnyrė arbitrare nė zgjedhjet pėr pushtet vendor 2011 nga tė paktėn njė parti dhe dy subjekte mediatike , megjithėse ky nen duhet tė aplikohet vetėm pėr zgjedhje nė Kuvend. Gjithashtu realiteti aktual referon se ka mbingarkesė sasiore nė kohė mediatike gjatė fushatave zgjedhore ēka ul edhe cilėsinė e programeve mediatike. Nuk jemi nė situatėn e fillimit tė pluralizmit ku subjektet politike kishin vėshtirėsi ekonomike pėr tė siguruar mjete financiare pėr reklamė politike dhe komunikim me votuesit.

5. E drejta pėr informim nė kontekstin e Ligjit Zgjedhor.

Janė disa nene tė Kodit Zgjedhorė qė parashikojnė situata qė lidhen me akses tė publikut pėr tu informuar. Njė prej tyre ėshtė edhe e drejta sipas nenit 90 pika 2, pėr tu njohur me tė dhėna pėr donacione nė vlera mbi 100 mijė lek. Ligji ka parashikuar qė kjo e dhėnė duhet tė jetė „kurdoherė publike“ ēka nėnkupton qė e drejta pėr informim fillon qė nė momentin qė shėnohet dhurimi nė llogarinė pėrkatėse. Nė Fushatėn Zgjedhore 2013, ekipi qė punon pėr Open Data Albania ju drejtua tetė partive kryesore me njė shkresė zyrtare bazuar nė kėtė nen duke kėrkuar tė dhėna mbi donatorėt qė me fillimin e fushatės. Megjithėse e dėrguar si shkresė zyrtare, kėrkesa nuk u pasua me dhėnie informacioni as gjatė fushatės e as pas pėrfundimit tė saj. Partitė politike u pėrpoqėn tė argumentojnė se nuk janė subjekte tė kėtij parashikimi ligjorė, madje disa prej tyre referuar se nuk janė aspak subjekte tė aksesit pėr informim duke e kufizuar kėtė akses vetėm nė kontekstin e ligjit me tė njėjtin objekt. Do tė ishte me vend qė tė punohej pėr tė krijuar njė model tė mirė tė interpretimit doktrinar pėr Aksesin e Informimit nė Fushata Zgjedhore. Pėr tė konkretizuar kėtė model do konsiderohej me vend organizimi i njė tryeze pune me ekspert ligjor dhe ekspert tė tė drejtės sė informimit pėr tė konkluduar mė tej nė njė komentar apo manual pune i dobishėm pėr punonjės tė sė drejtės; eksponent tė subjekteve politike; student tė drejtėsisė apo shkencave sociale e tė komunikimit; gazetarė e mė gjerė.

Gjithashtu ekipi i analistėve qė punon pranė Projektit Open Data Albania, fton tė interesuarit dhe pėrfaqėsues tė medias tė njihen mė njė listė parregullsish apo shkeljesh tė konstatuara dhe zbardhura gjatė procesit Zgjedhor dhe tė publikuara nė portalin e saj pėrmes artikullit me titull Tė dhėna dhe vizualizime mbi Fondin Donacionet, Borxhet dhe Shpenzimet Elektorale 2013.
http://open.data.al/en/lajme/lajm/id/965/Te-dhena-dhe-vizualizime-mbi-Fondi-Donacionet-Borxhet-dhe-Shpenzimet-Elektorale-2013

Me respekt

Aranita BRAHAJ
Drejtore Ekzekutive
Instituti Shqiptar i Shkencave
Programi Open Data Albania


  1. http://open.data.al/sq/lajme/lajm/id/770/Donacione-ne-Fushaten-Zgjedhore-2009
  2. http://open.data.al/sq/lajme/lajm/id/746/Donacione-ne-Fushatsq-Zgjedhore-2011
  3. http://open.data.al/en/lajme/lajm/id/957/Vlera-per-Donacione-ne-Fushaten-Zgjedhore-2013
  4. http://open.data.al/sq/lajme/lajm/id/956/Donator-te-deklaruar-ne-Fushate-Zgjedhore-2013
  5. http://open.data.al/sq/lajme/lajm/id/766/Detyrime-financiare-te-pashlyera-nga-parti-politike-subjekte-ne-Fushate-Zgjedhore-2011
  6. http://open.data.al/sq/lajme/lajm/id/833/Komisioni-Qendror-i-Zgjedhjeve-shkel-Kodin-Zgjedhor-per-Financimin-e-Subjekteve
  7. http://open.data.al/sq/lajme/lajm/id/739/LSI---Fonde-dhe-Shpenzime-Elektorale-2011




Multimedia: Open Data Albania
Datė publikimi: 21/05/2014
Titulli i publikimit: PĖRMBLEDHJE DISKUTIMI TRYEZA FINANCIMI I PARTIVE POLITKE DHE FUSHATAVE ZGJEDHORE 14 MAJ 2014
Pėrshkrim i publikimit: Tė nderuar Organizator, Ekspert dhe Pjesėmarrės nė Tryezėn teknike “Financimi i partive Politke dhe Fushatave Zgjedhore”, tryezė e organizuar nė datėn 14 maj 2014 nga Komisioni Qendror i Zgjedhjeve me mbėshtetje nga prezenca e OSBE-sė nė Shqipėri. Instituti Shqiptar i Shkencave, realizues i Projektit Open Data Albania duke u bazuar nė punė pėr tė analizuar dhe zbardhur nė formatin open data tė dhėna tė shpenzimeve elektorale gjatė periudhės 2009 – 2013 ka konstatuar parregullsi dhe problematika qė kėrkojnė ndėrhyrje pėrmes ndryshimeve ligjore apo praktikave mė tė mira institucionale.
Download: Array
Dataset-et nė format excel :
    Dataset-et nė format XML, N3 :